การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) ผนึกกำลังร่วมกับสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ประกาศความสำเร็จครั้งสำคัญในการยกระดับความมั่นคงทางน้ำของประเทศไทย เปิดตัวนวัตกรรม "รถผลิตน้ำดื่มด้วยนาโนเทคโนโลยีพร้อมระบบติดตามคุณภาพน้ำ (Mobile Nanotech Water Purity for Emergency Relief)" หรือ “AquaNano” จำนวน 10 คัน ภายในงาน Thai Water Expo 2026 เพื่อใช้เป็นหน่วยบริการน้ำดื่มเคลื่อนที่เชิงรุก เข้าถึงพื้นที่ประสบภัยพิบัติและพื้นที่ห่างไกลที่ระบบประปาเข้าไม่ถึงได้อย่างรวดเร็ว

พลิกโฉมงานวิจัยจากแล็บสู่การช่วยชีวิตประชาชนในภาวะวิกฤต

ดร.วรวรงค์ รักเรืองเดช รองผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เปิดเผยว่า หัวใจสำคัญของความร่วมมือนี้คือการเปลี่ยนงานวิจัยในห้องปฏิบัติการให้กลายเป็นเครื่องมือที่ใช้งานได้จริงในพื้นที่วิกฤต โดยการนำ "วัสดุนาโนขั้นสูง" มาติดตั้งไว้ในรถคลินิกน้ำสะอาด นวัตกรรมนี้เปรียบเสมือนโรงกรองน้ำจิ๋วติดล้อที่สามารถเปลี่ยนแหล่งน้ำที่ปนเปื้อนจากภัยพิบัติให้กลายเป็นน้ำดื่มที่สะอาดได้ทันที แม้ในพื้นที่ที่ไม่มีไฟฟ้าหรือระบบประปาปกติ

นอกจากนี้ ระบบยังใช้ "วัสดุนาโนอัจฉริยะ" เช่น เซรามิกนาโนคอมพอสิตและวัสดุกรองดัดแปรพื้นผิว ผ่านกระบวนการกรอง 7 ขั้นตอน ที่มีความสามารถในการกำจัดสารปนเปื้อน ทั้งเชื้อโรค สารอินทรีย์ และโลหะหนักอย่างสารหนูและฟลูออไรด์ได้อย่างแม่นยำสูงกว่าเครื่องกรองน้ำทั่วไป พร้อมติดตั้งระบบเซนเซอร์ตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบ Real-time แสดงผลค่าของแข็งละลายน้ำ (TDS) และค่าการนำไฟฟ้า (EC) เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่ประชาชน

ข้อมูลสรุปนวัตกรรม AquaNano 

ระบบกรอง: นาโนเทคโนโลยี 7 ขั้นตอน (กำจัดเชื้อโรค, สารอินทรีย์, สารหนู, ฟลูออไรด์)

ประสิทธิภาพ: เปลี่ยนน้ำดิบเป็นน้ำดื่มได้ถึง 75% (น้ำทิ้งเพียง 25%)

ระบบติดตาม: IoT และเซนเซอร์ตรวจสอบคุณภาพน้ำ Real-time

การใช้งาน: เคลื่อนที่ได้ทุกสภาพภูมิประเทศ บำรุงรักษาง่ายโดยชุมชน

กปภ. รุกฆาตภัยพิบัติ ยึดหลัก "ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง"

สุทัศน์ นุชปาน รองผู้ว่าการ (ปฏิบัติการ 3) การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) กล่าวถึงนโยบายเชิงรุกว่า กปภ. มุ่งเน้นการบริการที่ไร้รอยต่อ แม้ในยามวิกฤตที่แหล่งน้ำธรรมชาติเกิดการปนเปื้อน รถ AquaNano ทั้ง 10 คันนี้ จะช่วยให้ กปภ. สามารถเคลื่อนที่ไปหาประชาชนได้รวดเร็วขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมง จากเดิมที่ต้องรอรถขนส่งน้ำจากส่วนกลางซึ่งใช้เวลานาน การเปลี่ยนแปลงนี้คือการพลิกบทบาทจากผู้ผลิตน้ำประจำสถานี มาเป็นผู้ผลิตน้ำเคียงข้างประชาชนในทุกสถานการณ์

นิธิศ ทองสอาด รองผู้ว่าการ (ทรัพยากรบุคคลและบริหารองค์กร) กปภ. ที่ระบุว่า ความร่วมมือนี้ต่อยอดจากความสำเร็จในพื้นที่ภาคใต้ โดยเฉพาะเหตุการณ์อุทกภัยในอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ซึ่งเคยมีการนำเครื่องกรองน้ำนาโนไปให้บริการประชาชนกว่า 1,250 คน และผลิตน้ำสะอาดได้กว่า 25,000 ลิตร ช่วยบรรเทาความเดือดร้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เจาะลึกเทคโนโลยีนาโน กรองสะอาดถึงระดับโมเลกุล

ดร.ณัฐพร พิมพา ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยวัสดุตอบสนองและเซนเซอร์ระดับนาโน และผู้อำนวยการแผนงานนวัตกรรมน้ำสะอาดเพื่อคุณภาพชีวิต สวทช. (นาโนเทค) อธิบายถึงความพิเศษของระบบว่า รถ AquaNano ถูกออกแบบมาให้รับมือกับน้ำดิบที่มีความขุ่นสูงถึง 10 NTU ได้อย่างสบาย หากน้ำมีความขุ่นมากกว่านั้น เช่น น้ำโคลน ก็สามารถเสริมโมดูลการตกตะกอน (Mobile Unit) เพิ่มเติมได้

จุดเด่นสำคัญอยู่ที่การใช้ Nano Filtration และ Silver Ion ในการฆ่าเชื้อโรคและดักจับโลหะหนัก โดยนักวิจัยได้พัฒนา "วัสดุกรองแปลงร่าง" ที่ผลิตจากวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรในท้องถิ่น เช่น กะลาแมคคาเดเมียและถ่านไม้ไผ่ มาผ่านกระบวนการนาโนเทคโนโลยีเพื่อเปลี่ยนประจุบนพื้นผิวให้เป็นบวก ทำให้สามารถดักจับสารหนูที่มีประจุลบในน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง นวัตกรรมนี้ไม่เพียงแต่ช่วยเรื่องคุณภาพน้ำ แต่ยังคำนึงถึงความยั่งยืน โดยวัสดุกรองสามารถนำกลับมาฟื้นฟูสภาพ (Regenerate) เพื่อใช้ใหม่ได้ ช่วยลดขยะและต้นทุนในระยะยาว

ยกระดับประปาหมู่บ้าน 60% ของประเทศ สู่มาตรฐานสากล

โจทย์ที่ท้าทายที่สุดคือ ปัจจุบัน กปภ. และการประปานครหลวงดูแลประชากรเพียง 40% ของประเทศ ในขณะที่อีก 60% ยังต้องพึ่งพาประปาหมู่บ้านและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) 

สุทัศน์ นุชปาน เน้นย้ำว่า กปภ. พร้อมทำหน้าที่เป็น "พี่เลี้ยง" ให้กับท้องถิ่น โดยมีนโยบายส่งเจ้าหน้าที่จาก 234 สาขาทั่วประเทศ เข้าไปให้คำแนะนำและสอนการดูแลระบบประปาในพื้นที่จริง กปภ. ยังเปิดบริการให้ท้องถิ่นนำน้ำมาตรวจที่ห้องแล็บมาตรฐาน ISO ทั้ง 31 แห่งทั่วประเทศ โดยให้ส่วนลดค่าบริการสูงถึง 50% เพื่อสนับสนุนให้ประปาหมู่บ้านมีคุณภาพใกล้เคียงกับมาตรฐานของ กปภ. และองค์การอนามัยโลก (WHO)

วิศวกรรมที่ตอบโจทย์จริง จาก "ถังกรอง" สู่ "รถเคลื่อนที่"

ณัฐนนท์ มีสุวรรณ ผู้อำนวยการฝ่ายวิศวกรรม กปภ. เปิดเผยว่า โจทย์ของฝ่ายวิศวกรรมคือการทำให้นวัตกรรมเข้าถึงง่ายและใช้งานได้จริง รถ AquaNano ถูกออกแบบให้เป็นระบบกะทัดรัด (Compact Size) บำรุงรักษาง่าย ประชาชนในชุมชนสามารถเรียนรู้วิธีการใช้งานผ่านคลิปวิดีโอสั้นๆ ได้ด้วยตนเอง

ในอนาคตมีแผนจะขยายกำลังการผลิตจาก 2,500 ลิตรต่อชั่วโมง ให้สูงขึ้นเพื่อรองรับความต้องการระดับตำบล รวมถึงการต่อยอดสู่การใช้พลังงานสะอาดอย่างโซลาร์เซลล์ เพื่อให้รถสามารถปฏิบัติงานในพื้นที่ตัดขาดทางการสื่อสารและไฟฟ้าได้อย่างสมบูรณ์ นอกจากนี้ยังมีการนำแพลตฟอร์ม "Traffy Fondue" มาใช้เป็นช่องทางรับแจ้งปัญหาและให้คำปรึกษาทางเทคนิคแก่ผู้ดูแลระบบประปาหมู่บ้านในจังหวัดเชียงราย เพื่อความรวดเร็วในการแก้ไขปัญหา

ก้าวต่อไปความมั่นคงทางน้ำเพื่อคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน

โครงการ "นวัตกรรมน้ำสะอาดสู่วิกฤตภัยพิบัติ" ภายใต้แผนงาน A-QUALITY นี้ ไม่เพียงแต่เป็นการเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ฉุกเฉินเท่านั้น แต่ยังเป็นการวางรากฐานการเข้าถึงน้ำสะอาดอย่างเท่าเทียม โดย กปภ. และ สวทช. มีแผนจะร่วมกันกำหนด "มาตรฐานสเปกกลาง" สำหรับรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่ เพื่อให้ อปท. และหน่วยงานท้องถิ่นสามารถนำไปจัดซื้อจัดจ้างและนำไปใช้ในพื้นที่ของตนเองได้อย่างมีมาตรฐาน

"น้ำสะอาดคือปัจจัยสี่ที่สำคัญต่อคุณภาพชีวิต การมีเทคโนโลยีฝีมือคนไทยมาสนับสนุน จะช่วยลดอัตราการเจ็บป่วยและสร้างความสุขที่ยั่งยืนให้กับประชาชนในระยะยาว" ดร.ณัฐพร กล่าวทิ้งท้าย

ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อำนวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) และผู้เชี่ยวชาญระดับแนวหน้าของประเทศไทยด้านสิ่งแวดล้อมและการจัดการมลพิษ

สำหรับผู้ที่สนใจชมนวัตกรรม AquaNano และเทคโนโลยีการจัดการน้ำระดับโลก สามารถเข้าชมได้ที่งาน Thai Water Expo 2026 ณ ฮอลล์ 5-6 ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ตั้งแต่วันนี้ถึง 3 กรกฎาคม 2569 ลงทะเบียนเข้าชมงานฟรี  https://www.thai-water.com/thw/2026/en/index.asp