สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา หรือ สมศ. เดินหน้าประกันคุณภาพภายนอกในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ให้กับสถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานจำนวนกว่า 2,945 แห่ง ทั่วประเทศ  ในรูปแบบการประเมินคุณภาพภายนอกแบบเสมือนจริง Virtual Visit ซึ่งเป็นการตรวจเยี่ยมและประเมินผ่านระบบออนไลน์ ซึ่งการประเมินคุณภาพภายนอกดังกล่าว มีวัตถุประสงค์ในการปรับวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลให้เป็นดิจิทัลมากขึ้น เพื่อลดภาระและค่าใช้จ่ายให้กับสถานศึกษา แต่ยังคงเน้นหลักการในการตรวจสอบความสอดคล้องกับระบบประกันคุณภาพภายในและการนำไปสู่การพัฒนาอย่างแท้จริง

โดยการประเมินคุณภาพภายนอกแบบเสมือนจริงนี้จะมุ่งเน้นการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการตรวจสอบและเก็บรวบรวมหลักฐาน โดยมีกระบวนการที่เน้นการลดภาระของสถานศึกษา แต่ยังคงรักษามาตรฐานและคุณภาพของการประเมินคุณภาพภายนอกด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศในปัจจุบัน ซึ่งก่อนการลงพื้นที่ประเมินคุณภาพภายนอกแบบเสมือนจริง คณะผู้ประเมินภายนอกจะนัดประชุมกับสถานศึกษาผ่านระบบประชุมทางไกล (Video Conference) เพื่อกำหนดวันลงพื้นที่แบบเสมือนจริง และข้อมูลที่ผู้ประเมินภายนอกต้องการในวันลงพื้นที่เสมือนจริง เช่นการสัมภาษณ์ผู้บริหาร ครูผู้สอน และผู้เรียน ตลอดจนการเยี่ยมชมห้องเรียน สถานที่ต่างๆ ภายในสถานศึกษาเพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติมจากการตรวจสอบเอกสารดิจิทัล

จิรสุดา สำเลิศรัมย์ ครูชำนาญการพิเศษ หัวหน้างานวิชาการ โรงเรียนบ้านตลาดโพธิ์ “ศรีตลาดโพธิ์” จังหวัดบุรีรัมย์ กล่าวว่า โรงเรียนบ้านตลาดโพธิ์ “ศรีตลาดโพธิ์” เป็นสถานศึกษาขนาดเล็กเปิดสอนตั้งแต่อนุบาลชั้นปีที่ 2 ถึงประถมศึกษาชั้นปีที่ 6 โดยสถานศึกษาเข้ารับการประเมินคุณภาพภายนอกจาก สมศ. เมื่อกลางเดือนมกราคมที่ผ่านมา ในรูปแบบการประเมินเสมือนจริง Virtual Visit เป็นการประเมินคุณภาพภายนอกที่สามารถลดภาระการจัดเตรียมเอกสารได้จริง โดยครูผู้สอนเพียงอัปโหลดไฟล์แผนและผลการดำเนินงานต่างๆ เข้าในกูเกิลไดรฟ์ เพื่อให้ผู้ประเมินภายนอกได้ศึกษาก่อนการประเมินเสมือนจริง

สิ่งที่ประทับใจอย่างหนึ่งในการประเมินคุณภาพภายนอกครั้งนี้ คือการสัมภาษณ์ผู้เรียน ซึ่งเป็นตัวแทนจากชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-6 โดยมีตัวอย่างคำถามเช่น ผู้เรียนชอบเรียนวิชาอะไร ครูผู้สอนสอนสนุกหรือไม่ ครูผู้สอนมีการใช้สื่ออะไรบ้าง ผู้เรียนชอบมาโรงเรียนหรือไม่ เคยได้ไปทัศนศึกษาที่ไหนบ้าง โตขึ้นอยากทำอาชีพอะไร แล้วผู้เรียนแต่ละคนมีแนวทางการเรียนอย่างไรถึงจะไปสู่เป้าหมายตามอาชีพในฝันได้ และอีกสิ่งหนึ่งที่ผู้ประเมินภายนอกให้ความสนใจมากคือเรื่องความปลอดภัย ผู้ประเมินภายนอกได้มีการสอบถามเรื่องมาตรการรักษาความปลอดภัยของสถานศึกษา ทั้งแผนเผชิญเหตุ การซักซ้อมรับมือเหตุการณ์ต่างๆ การจัดเตรียมห้องพยาบาล หรือมุมพยาบาลของผู้เรียน

โดยภายหลังการประเมินคุณภาพภายนอกเสร็จสิ้น สถานศึกษาได้ประชุมเพื่อพิจารณานำข้อเสนอแนะจากผลการประเมินภายนอกมาปรับใช้ โดยแบ่งเป็นสิ่งที่ต้องใช้เวลาในการดำเนินการ กับสิ่งที่สามารถปรับได้ทันทีเช่นการจัดมุมพยาบาลของผู้เรียนด้านการศึกษาปฐมวัย จากเดิมที่ใช้ร่วมกันกับผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน เป็นต้น ดังนั้นตนจึงมองว่าการประเมินคุณภาพภายนอกแบบ Virtual visit มีประโยชน์กับสถานศึกษาและครูผู้สอนเป็นอย่างยิ่ง เพราะไม่ต้องมีการจัดเตรียมเอกสารและสถานที่ ถือเป็นการลดภาระสถานศึกษาได้แท้จริง

ณฬรรฐภรณ์ ปัญญางาม ครูโรงเรียนศรียาภัย 2 จังหวัดชุมพร กล่าวว่า โรงเรียนศรียาภัย 2 เป็นสถานศึกษาขนาดเล็ก เปิดสอนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1-6 ดังนั้น ทางสถานศึกษาจึงได้มีการประสานไปยังสถานศึกษาขนาดใหญ่ที่เป็นพันธมิตรในพื้นที่ เพื่อขอยืมอุปกรณ์สารสนเทศมารองรับการประเมินคุณภาพภายนอกแบบเสมือนจริง Virtual Visit โดยในวันลงพื้นที่ประเมินคุณภาพภายนอกแบบเสมือนจริง ทางสถานศึกษาใช้เพียงโทรศัพท์มือถือ 1 เครื่องในการเปิดกล้องให้ผู้ประเมินภายนอกได้ตรวจประเมินแบบเสมือนจริง

สิ่งที่ประทับใจในการประเมินคุณภาพภายนอกครั้งนี้คือ ผู้ประเมินภายนอกให้ความสนใจกับการดำเนินงานของสถานศึกษาในทุกมิติ เช่น ครูผู้สอนมีการใช้สื่อการเรียนการสอนอะไรบ้าง ผู้เรียนมีการตอบสนองต่อสื่อการเรียนการสอนแต่ละรูปแบบอย่างไร ตลอดจนแผนการจัดการเรียนการสอน พร้อมทั้งให้ข้อเสนอแนะ การสัมภาษณ์ผู้ปกครอง เช่น ผู้ปกครองเคยเห็นบุตรหลานทำกิจกรรมอะไรบ้าง หรือครูผู้สอนได้เคยพูดถึงปัญหาของบุตรหลานให้ผู้ปกครองฟังหรือไม่

ดังนั้น ตนจึงมองว่าการประเมินคุณภาพภายนอกในรูปแบบเสมือนจริง Virtual Visit ของ สมศ. ในครั้งนี้มีประโยชน์และเหมาะสมกับสถานศึกษา โดยเฉพาะสถานศึกษาขนาดเล็กอย่างเป็นรูปธรรม เพราะ 1) ช่วยให้การดำเนินงานมีความเรียบง่ายและเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ 2) ลดภาระในการจัดทำเอกสารจำนวนมาก ด้วยการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการส่งผ่านข้อมูล 3) เป็นกระบวนการที่เน้นการประเมินเพื่อพัฒนา มากกว่าการเน้นการตัดสินผล 4) กระตุ้นและส่งเสริมให้สถานศึกษามีการพัฒนาคุณภาพการศึกษาและประกันคุณภาพภายในอย่างต่อเนื่อง และ 5) สะท้อนข้อมูลจุดแข็งและจุดอ่อนเพื่อให้สถานศึกษาเป็นแนวทางไปสู่การปรับปรุงและพัฒนาแนวปฏิบัติที่ดี และนวัตกรรม